Zaznacz stronę

Wyjeżdżając do pracy do Niemiec, masz do wyboru kilka form zatrudnienia: oddelegowanie, umowa o pracę, Minijob, oraz własną działalność gospodarczą. Aby wypełnić wszystkie formalności dotyczące pracy w Niemczech, przygotuj się do tego wcześniej.

Podejmując tę ważną dla ciebie decyzję, jaką jest decyzja o formie zatrudnienia, poczytaj o obowiązkowych ubezpieczeniach, a także plusach i minusach wybranej formy zatrudnienia. Możesz także zajrzeć na stronę  Federalnego Stowarzyszenia Pomocy Domowej i Opieki Seniorów (BHSB). Jest to platforma w języku niemieckim, służąca wyjaśnianiu niejasności prawnych, ułatwianiu dostępu do informacji oraz wskazywaniu nadużyć i deficytów w branży opiekuńczej.
Punkt doradczy DGB udziela bezpłatnych porad w języku polskim. Warto też zajrzeć na stronę Faire Mobilität jest częściowo przetłumaczona na język polski.

Oddelegowanie

W Niemieckiej służbie zdrowia pracuje ponad 30 000 oddelegowanych Polaków.
Opiekunki często są zatrudniane przez polskich pracodawców i oddelegowywane do pracy w Niemczech. Ta forma zatrudnienia może być fatalna. Na forach internetowych Polki piszą o problemach, jakie miały z polskimi agencjami, które zatrudniały je jako pracowników delegowanych. Wskazują na brak czasu wolnego, dwudziestoczterogodzinną dyspozycyjność i jej skutki dla zdrowia psychicznego, a także inne problemy z agencjami.

Z reguły ta forma zatrudnienia jest organizowana przez dwie firmy – pośrednika w Polsce i współpracującego z nim pośrednika w Niemczech. Żadna z nich nie poczuwa się do odpowiedzialności za warunki pracy. Niemieckie związki zawodowe mówią o bezkarnym wykorzystywaniu osób podejmujących się opieki nad starszymi osobami.

Opiekunka pracując w Niemczech, jako pracownik delegowany, podlega polskiemu prawu pracy, tzn. m.in. że jest ubezpieczona w polskim ZUS, w Polsce firma odprowadza za nią składki ubezpieczeniowe oraz podatki od jej zarobków.
Opiekunki otrzymują delegację – zwrot kosztów pobytu. Nie muszą wcale pisemnie wyrażać zgody na wypłacanie diet, gdyż takie świadczenia im się po prostu należą.
Ważne: Każdy pracownik delegowany musi ze sobą zabrać z ZUS zaświadczenie „A1″, które jest niezbędne, aby wypełnić wszystkie formalności dotyczące pracy w Niemczech. W tym kraju ten formularz jest warunkiem prawomocnego oddelegowania.

Oddelegowanie po 18 września 2016

Po tym terminie wszystkie firmy muszą zapłacić pracownikowi minimalne wynagrodzenia obowiązujące w danym kraju oraz fakt delegowania zarejestrować!
W przypadku niespełnienia wymogów ustawy, agencja opiekuńcza może zostać ukarana grzywną w wysokości od 1 tys. do nawet 30 tys. złotych. Więcej na temat oddelegowania możesz przeczytać na stronie PIP w praktycznym poradniku ZUS lub posłuchać słuchowiska w radiu.

Finanzkontrolle Schwarzarbeit

W strukturze niemieckiego urzędu celnego (Zollamt) powołano instytucję, która kontroluje pracodawców i walczy z nielegalnym zatrudnieniem. Inspektorzy tej organizacji przeprowadzają regularne kontrole we wszystkich firmach, które zatrudniają cudzoziemców lub pracowników oddelegowanych z innych krajów członkowskich do pracy na terytorium Niemiec. Zatem – jeżeli ma się „szczęście” pracować w polskiej firmie, która tylko deleguje pracownika do Niemiec – prędzej czy później można się spodziewać, że pracodawca zostanie skontrolowany przez powyższy urząd.

Umowa o pracę (Arbeitsvertrag)

Przepisy prawa pracy reguluje Kodeks Cywilny (Bürgerlichen Gesetzesbuch BGB). Umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie w ciągu miesiąca od rozpoczęcia pracy. Aby wypełnić wszystkie formalności dotyczące pracy w Niemczech, umowa powinna zawierać warunki pracy i płacy, w tym między innymi:

•    nazwiska i adresy stron zawierających umowę,
•    okres, na jaki została zawarta,
•    godziny pracy,
•    stanowisko,
•    zakres czynności,
•    miejsce pracy lub stwierdzenie, że mogą to być różne miejsca,
•    wysokość wynagrodzenia i termin w jakim ma nastąpić wypłata,
•    specjalne ustalenia dotyczące np. dodatkowych dni wolnych, wynagrodzenia za nadgodziny itp.,
•    regulacje urlopowe,
•    sposób rozwiązania umowy o pracę.

Umowa może być zawarta na:

•    pełny wymiar czasu pracy (Vollzeit),
•    niepełny wymiar czasu pracy (Teilzeit),
•    na okres próbny (Probezeit)*

*Nie może on jednak przekraczać 6 miesięcy, a najpóźniej 14 dni przed końcem tej umowy strony ustalają warunki kolejnej.

Zatrudniając się u niemieckiej rodziny opiekunka najczęściej podpisuje umowę na 38,5 godziny pracy tygodniowo, jest ubezpieczona w Niemczech od choroby i wypadku. Pierwsze dwa tygodnie pracy są okresem próbnym. Okres wypowiedzenia wynosi 4 tygodnie. Opiekunce przysługuje 30 dni urlopu w roku, a wynagrodzenie, w zależności od kraju związkowego, wynosi średnio 1500 euro brutto. Pracodawca pokrywa też dodatkowo koszty podróży i wyżywienia.

Minijob

To praca w niepełnym wymiarze godzin. Na minijob mogą być zatrudnieni emeryci oraz osoby zarejestrowane jako bezrobotne. Bardzo często opiekunki dochodzące pracują na mini-zatrudnieniu.

Warunki przy tej formie pracy

•    zatrudniony nie może zarobić więcej niż 450 euro miesięcznie.
•    pracownik zwolniony jest z ubezpieczenia chorobowego, pielęgnacyjnego oraz z ubezpieczenia na wypadek bezrobocia.
•    występują dwie odmiany – minijob dla firm oraz dla prywatnych gospodarstw.
•    wyliczaniem i odprowadzeniem składek w przypadku minijob dla firm zajmuje się pracodawca.
•  osoby prywatne, zatrudniające mini-pracowników w gospodarstwach domowych, mogą liczyć na pomoc Centrali Minijob (Minijob Zentrale). Taki pracodawca ma obowiązek zgłosić tam zatrudnienie pracownika, wyrażając jednocześnie zgodę na pobieranie ze swojego konta odpowiednich kwot na poczet składek. Wszystkich niezbędnych obliczeń dokonuje Centrala.

Własna działalność gospodarcza (Gewerbe)

Formalności dotyczące pracy w Niemczech na Gewerbe

Pułapką dla polskich pracowników w branży opiekuńczej w Niemczech może się stać samodzielna działalność gospodarcza (Gewerbe). Jeśli nie ma się pojęcia o związanych z tym obowiązkach, można narobić sobie problemów. Gdy ma się tylko jednego pracodawcę, jest to „pozorna działalność gospodarcza”, ścigana w Niemczech przez Urząd Skarbowy. Pracodawcy, który proponuje pracownikowi założenie jednoosobowej firmy (Einzelunternehmen), chodzi o ominięcie podpisania umowy o pracę. Pracownik taki pozbywa się całej ochrony wynikającej dla niego z prawa pracy.
Zaś dla opiekunek kuszące jest poczucie niezależności i wyższe dochody „na rękę“, ze względu na wysoką dla nich kwotę wolną od podatku.

Jeśli już się zdecydujesz na założenie działalności – nie wpisuj w formularzu rejestracyjnym, że będziesz świadczyć usługi jako Altenpflegerin. Altenpflegerin jest w Niemczech wolnym zawodem, więc wymaga posiadania odpowiednich dokumentów poświadczających prawo do wykonywania tego zawodu. Urzędnik przyjmie tak wypełniony wniosek, ale otrzymasz od razu uprzejmą odmowę uznania wpisu wraz z pouczeniem, że Altenpflegerin jest wolnym zawodem i nie wymaga rejestracji działalności gospodarczej. Za to o wniosku zostanie poinformowany Urząd Skarbowy (Finanzamt) w celu stwierdzenia czy masz prawo do wykonywania tego zawodu.

Uwaga, kontrola!

W Internecie krążą opinie, że wystarczy mieć trzech klientów w roku, by nikt się nie czepiał opiekunki pracującej na samozatrudnieniu. Nie daj się naciąć – to nieprawda. Jeśli Urząd Celny lub Urząd Skarbowy zacznie Cię sprawdzać – zakres ich działań jest bardzo szeroki. Jeżeli przy każdej zmianie podopiecznego zmienisz miejsce zameldowania, a jednocześnie będzie to adres wykonywania usługi – urzędnicy mogą wywęszyć przekręt. Gdy do tego wszystkiego postanowisz przerejestrować adres firmy na miejsce zamieszkania podopiecznego – prosisz się o kłopoty.

Niemieckich urzędników nie da się oszukać tak łatwo. Nawet jeśli postanowisz przezornie rozdzielić swój adres zameldowania/siedziby firmy od miejsca zamieszkania klienta – i tak możesz się naciąć. Urzędnik może zadać Ci błahe z pozoru pytania, które mogą Cię pogrążyć. Np. jeżeli osoba sprawdzająca opiekunkę spyta ją o to kiedy robi zakupy, a ta odpowie, że wtedy, gdy podopieczny jej pozwoli – może mieć spore problemy, niezależnie od tego, ilu klientów w ciągu roku miała.

Żeby pracować na własny rachunek w Niemczech, należy zgłosić się do Urzędu Meldunkowego (Anmeldeamt) i zameldować się pod jakimś adresem. Firma również musi mieć adres. Ponadto trzeba się ubezpieczyć prywatnie oraz zadbać o dodatkowy numer podatkowy.

Gewerbeaufsicht

Jest to podstawowy organ kontroli działalności gospodarczej. Zadania urzędu koncentrują się wokół różnych dziedzin z zakresu prawa pracy, ochrony praw konsumentów oraz ochrony środowiska. W zależności od kraju związkowego (landu), może on działać pod nazwą Urząd Ochrony Pracy (Amt für Arbeitsschutz) lub Państwowy Urząd Ochrony Środowiska (Staatliches Umweltamt). Jego kompetencje można porównać do kompetencji polskiej Państwowej Inspekcji Pracy.

Wynagrodzenie

•    płaca minimalna (Mindestlohn) to 8,84 euro/godz.,
•    płaca minimalna obowiązuje zarówno pracowników zarabiających do 450 euro (Minijob), jak również tych zarabiających do 850 euro (Gleitzone).

Płaca minimalna w sektorze opieki (Pflegemindestlohn)

w roku 2017
•    na zachodzie Niemiec – 9,75 euro,
•    na wschodzie kraju – 9,00 euro.

Brutto/netto

To ile zarobisz netto, jest uzależnione od kilku czynników, dla ułatwienia możesz użyć kalkulatora.  Jeśli nie wiesz, jak go uzupełnić, możesz skorzystać z poniższej instrukcji:
Ubezpieczenia społeczne, które zapłacisz, wynoszą razem prawie 20%:
• ubezpieczenie emerytalne (Rentenversicherung): 18,7%
• ubezpieczenie na wypadek bezrobocia (Arbeitslosenversicherung): 1,5%
• ubezpieczenie pielęgnacyjne (Pflegeversicherung): 1,425% dla osób bezdzietnych, pozostali 1,175%
• ubezpieczenie zdrowotne (Krankenversicherung): 7,3%
Stopa podatku liczona od podatku dochodowego minus podstawowa kwota wolna od podatku (Eingangssteuersatz) wynosi 14 %

Klasa podatkowa (Steuerklasse)

Podatek dochodowy jest obliczany na podstawie 6 klas podatkowych. W zależności od klasy zmienia się wysokość kwoty wolnej od podatku. Klasy te opierają się na stanie cywilnym, sytuacji dochodowej oraz zależą od ilości etatów.

Klasa podatkowa 1 – podlegają jej osoby stanu wolnego – czyli kawalerowie, panny, osoby rozwiedzione, owdowiałe i bezdzietne.
Klasa podatkowa 2 – osoby samotnie żyjące oraz te samotnie wychowujące dzieci.
Klasa podatkowa 3 – osoby żonate/zamężne, gdzie w związku pracuje tylko jedna osoba lub obie przy bardzo zróżnicowanych dochodach. Osoba zarabiająca więcej wybiera zazwyczaj klasę 3, osoba zarabiająca mniej klasę 5.
Klasa podatkowa 4 – osoby żonate/zamężne, gdzie partnerzy mają podobne zarobki.
Klasa podatkowa 5 – patrz KP3.
Klasa podatkowa 6 – osoby mające drugą pracę, która wymaga osobnej karty podatkowej.

Obowiązkowe ubezpieczenia społeczne

Każdy pracownik pozostający w stosunku pracy, wymagającym ubezpieczenia społecznego, otrzymuje tzw. Sozialversicherungsausweis. Wystawia go podmiot odpowiedzialny za ubezpieczenie emerytalne i wysyła do osoby ubezpieczonej.

Rodzaje ubezpieczeń

•    ubezpieczenie zdrowotne (Krankenkasse),
•    ubezpieczenie zdrowotne długoterminowe (Pflegeversicherung),
•    ubezpieczenie emerytalne (Rentenversicherung),
•    ubezpieczenie na wypadek bezrobocia (Arbeitslosenversicherung),
•  ubezpieczenie od wypadku przy pracy (Unfallversicherung) – pokrywane w całości przez pracodawcę.

Za ubezpieczenie płacą pracodawca i pracownik w równych częściach. Są one obliczane procentowo od dochodu brutto i razem stanowią około 40 % pensji. Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą, składki płacisz sam.

To pracodawca wnioskuje o Sozialversicherungsausweis. Jeśli tylko przyjmiesz posadę i wkroczysz do życia zawodowego w Niemczech, zostajesz zarejestrowany przez pracodawcę w jednej z kas chorych (Krankenkasse), bądź w tzw. Minijobzentrale, która wnioskuje u ubezpieczyciela o numer ubezpieczenia. Cały proces trwa z reguły około 4 tygodni i po tym czasie najpóźniej powinieneś otrzymać dokument, który zawiera:
•    imię i nazwisko,
•    nazwę ubezpieczyciela,
•    numer ubezpieczenia.

Kasy Chorych (Krankenkasse)

By wypełnić wszystkie formalności dotyczące pracy w Niemczech, musisz mieć ubezpieczenie. W Niemczech ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe. Jednak  liczba nieubezpieczonych osób wynosi ok. 80 tys. Za brak ubezpieczenia zdrowotnego nie można być ukaranym, może to jednak sporo kosztować, jeżeli z czasem będziemy chcieli się ubezpieczyć. Trzeba wtedy nadpłacić pomniejszone zaległe składki.

Czy jest się jeszcze ubezpieczonym, jeżeli nie opłaca się składek?

Tak, ale nie jest to pełne ubezpieczenie. Prywatne i państwowe kasy chorych nie mogą już wyrzucić swoich klientów, ubezpieczony może jednak liczyć na pomoc lekarską tylko w wyjątkowych przypadkach. Do lekarza bez opłacanego ubezpieczenia mogą udać się jedynie osoby ciężko chore, a także kobiety w ciąży i młode matki.

Zakres opieki różni się w zależności od kasy chorych. To samo tyczy się lekarzy – mogą oni odesłać pacjentów tylko wtedy, gdy nie mogą im zapewnić należytej pomocy. Pacjent musi w ciągu 10 dni od wizyty u lekarza przedłożyć dokument świadczący o posiadaniu ubezpieczenia. Jeżeli nie potrafi tego zrobić, dostanie rachunek za wizytę jak pacjent prywatny.

Przed wizytą u lekarza, wybierz kasę chorych, do której chcesz należeć:
•    Algemeine Ortskrankenkassen (AOK)
•    Betriebskrankenkassen (BKK)
•    Innungskrankenkassen (IKK)
•    Knappschaft
•    Ersatzkassen (np. Barmer-GEK, TK czy DAK)

Formalności dotyczące pracy w Niemczech – Steuer ID

Zgodnie z prawem podatkowym, od 1 stycznia 2016 do skorzystania z różnego rodzaju ulg, niezbędny będzie osobisty numer identyfikacyjny – tzw. Steuer ID.

Będzie Ci on potrzebny w przypadku ubiegania się o:
•    zwolnienie z podatku
•   zasiłek rodzinny (Kindergeld) –  od początku roku w kasie świadczeń rodzinnych trzeba przedłożyć numer identyfikacji podatkowej dziecka i swój. Jeżeli tego nie zrobimy, kasa sama o to poprosi. Od 2017 Kindergeld nie będzie wypłacany tym, którzy nie przedłożyli swojego numeru identyfikacji podatkowej.
•    utrzymanie – osoby utrzymujące jednego z rodziców lub dziecko, na które nie przysługuje już Kindergeld, może odliczyć związane z tym koszty w maksymalnej wysokości 8.652 euro rocznie, jako wyjątkowe obciążenie.
Jeżeli nie znasz swojego numeru podatkowego, zgłoś się z prośbą do Federalnego Centralnego Urzędu Podatkowego z prośbą o jego przypomnienie. Otrzymasz go po kilku tygodniach pocztą.